Een volle zaal, een gedeeld verleden: première van ‘Ieder uur een woord, een daad’ in Delft

Op woensdag 9 september ging Ieder uur een woord, een daad, de documentaire over Jacques en Agneta van Marken, in première in het nieuwe Filmhuis Lumen in Delft. Een volle zaal met makers, betrokken Delftenaren, ondernemers, sponsors en burgemeester Alexander Pechtold en zijn voorgangers. Voor mij was het bijzonder om het verhaal waarvoor ik zo’n twee jaar geleden het initiatief nam nu met zoveel mensen op het grote doek te zien.

Tijdens de avond mocht ik kort vertellen waar het idee vandaan kwam en hoe ik de productie in gang heb gezet. Maar minstens zo mooi waren de gesprekken met mensen in de zaal. Die gesprekken lieten zien hoe persoonlijk dit verhaal voor veel mensen is.

Waarom kennen zo weinig mensen Jacques en Agneta van Marken?

Toen ik besloot tijd en energie in deze film te steken, liep ik al snel tegen een uitdaging aan: veel mensen weten nauwelijks wie Jacques en Agneta van Marken waren. Buiten Delft, maar ook in de stad zelf.

Hun namen zijn veel minder bekend dan de bedrijven en ideeën die ze hebben helpen opbouwen. Jacques stond met zijn Nederlandsche Oliefabriek aan de oorsprong van Calvé, dat later onderdeel werd van Unilever. Zijn Delftse gistfabriek kwam via Gist-Brocades in 1998 bij DSM terecht. Zo reikt de geschiedenis van deze Delftse ondernemingen tot ver buiten de stad. We kennen Calvé, maar op de pot pindakaas staat geen Van Marken. Bij Philips ligt die verbinding met de familienaam veel meer voor de hand. De bekendheid van een bedrijf leidt dus niet vanzelf tot bekendheid van de mensen achter de geschiedenis ervan.

Hoe krijg je een publiek enthousiast voor twee mensen die zoveel voor de maatschappij hebben betekend, maar die dat publiek nog niet kent? Dat werd voor mij een belangrijke les in het ontwikkelen van deze productie. Je moet mensen eerst een ingang geven: iets herkenbaars, iets verrassends, iets waardoor ze verder willen kijken.

Gelukkig zit hun verhaal vol met zulke aanknopingspunten. Hun ideeën over goed werkgeverschap, huisvesting en maatschappelijke verantwoordelijkheid roepen nog steeds herkenning op. En er zijn genoeg momenten waarop je denkt: hoe kan het dat ik dit niet eerder wist?

Het verleden beleefbaar maken

Regisseur Lennard Blok heeft daarin echt een mooie prestatie geleverd. Hoe vertel je een aansprekend verhaal over mensen die al zo lang niet meer leven? Je kunt ze niet interviewen of met een camera volgen. Je moet een andere manier vinden om de kijker dichtbij te brengen.

Lennard vond een creatieve invalshoek waarin historisch materiaal en de inzet van AI elkaar versterken. Voor mij laat deze film zien hoe AI een inhoudelijke functie kan hebben. De techniek helpt om een voorstelling te maken van de wereld waarin Jacques en Agneta leefden, werkten en hun ideeën ontwikkelden. Zo komt een geschiedenis die anders op afstand kan blijven veel dichterbij.

Juist dat vind ik interessant: AI inzetten omdat het iets toevoegt aan de vertelling en de beleving. De historische verbeelding helpt je als kijker om je in die tijd te verplaatsen.

Ik ben ook heel blij dat ik Nienke Brinkhuis als verteller aan het project heb kunnen verbinden. Haar stem neemt je mee door het verhaal en geeft de film samenhang en karakter.

Van initiatief naar een gedragen productie

Vanuit de eerste gesprekken groeide het idee uit tot een productie van Captains en Stichting Museum Van Marken. De stichting heeft als coproducent, samen met een grote groep vrijwilligers, ontzettend hard gewerkt om deze film mogelijk te maken. Hun kennis, netwerk en inzet waren onmisbaar. Daarbij wil ik ook voorzitter Lucas van Wees bedanken. Zijn enorme enthousiasme en zijn bijdrage gedurende het hele traject heb ik zeer gewaardeerd. Ook mijn nieuwe productiehuis ENSHI Films wordt als partner vermeld.

Een film als deze ontstaat alleen als er mensen zijn die er vroeg in geloven. Ik ben Stefan Guirten van dsm-firmenich dan ook erg dankbaar. Vanaf ons eerste gesprek was hij enthousiast over het idee. Dat enthousiasme kreeg een financieel vervolg, waarmee dsm-firmenich als founding partner een belangrijke basis legde om de productie mogelijk te maken.

Een volgende stap was de bijeenkomst voor sociale ondernemers bij Heinde Delft, in het Agnetapark. Een toepasselijke plek om samen te komen rond het gedachtegoed van Jacques en Agneta. We deelden onze plannen en zetten daarna opnieuw stappen in de financiering.

Misschien wel het mooiste onderdeel was de crowdfunding gericht op Delftenaren. Daarmee konden mensen die zich betrokken voelen bij deze geschiedenis zelf bijdragen aan de film. Hun betrokkenheid kreeg ook een zichtbare plek: de bijdragers worden met hun naam in de aftiteling vermeld.

Dat maakt deze productie voor mij extra waardevol. Zoveel mensen hebben geholpen om dit verhaal vast te leggen en door te geven. Het is echt een tijdsdocument geworden.

Iedereen zag de film vanuit zijn eigen verhaal

Tijdens de première sprak ik ondernemers die zich herkennen in de visie van Jacques en Agneta. Mensen die met hun eigen bedrijf ook proberen bij te dragen aan een betere wereld en maatschappij. Voor hen raakt de film aan vragen waar ze vandaag zelf mee bezig zijn.

Maar ik sprak ook mensen die hun hele werkzame leven bij Gist-Brocades hebben doorgebracht. En mensen die als kind opgroeiden in een huis in het Agnetapark. Voor hen is deze geschiedenis verweven met hun werk, hun jeugd en hun familie.

Dat vond ik misschien wel het meest bijzondere aan de avond. We keken samen naar dezelfde film, maar iedereen beleefde hem vanuit een eigen perspectief. Wat voor de één een ontdekking was, was voor de ander een herinnering.

Een Delftse blockbuster?

Het nieuwe Filmhuis Lumen was een prachtige locatie voor deze première. En gelukkig blijft het niet bij die ene avond: ook de komende weken staat de film er nog regelmatig op het programma.

Rond de première waren de meeste geplande voorstellingen al uitverkocht. Er werd zelfs al gesproken over een echte Delftse blockbuster. Een mooie gedachte voor een film die met zoveel betrokkenheid vanuit de stad tot stand is gekomen.

Zelf de film bekijken? Bij Filmhuis Lumen kun je terecht voor voorstellingen met nagesprek en voorstellingen zonder nagesprek. Bekijk de actuele tijden en reserveer je tickets.

Wat vertel je wel, en wat nog niet?

Een van de grootste uitdagingen was de selectie van de inhoud. Het leven en werk van Jacques en Agneta bevatten zoveel verhalen dat je onvermijdelijk keuzes moet maken.

Het makersteam heeft daar samen met historische specialisten en Van Markenkenner Jan van der Mast veel aandacht aan besteed. Welke gebeurtenissen zijn essentieel? Hoe geef je zowel Jacques als Agneta voldoende ruimte? Wat moet een kijker weten om hun betekenis te begrijpen? En wat past er binnen de lengte en de middelen van deze film?

Na afloop noemden verschillende mensen onderwerpen die ze nog misten of waarover ze graag meer hadden gezien. Die reacties begrijp ik goed. Er is ook veel meer te vertellen. Met meer middelen hadden we een langere film kunnen maken en meer verdieping kunnen aanbrengen.

Tijdens het proces hebben we er bewust voor gekozen eerst deze productie te realiseren. Een film die mensen laat kennismaken met Jacques en Agneta, hun nieuwsgierigheid wekt en de deur opent naar meer.

De gesprekken tijdens de première bevestigden voor mij hoeveel belangstelling en hoeveel verhalen er nog zijn. Daar willen we op voortbouwen en mee verder kijken naar een vervolg.

Dank aan Lennard, Nienke, het team van Captains, Stichting Museum Van Marken en haar vrijwilligers, alle partners en alle bijdragers die deze film mogelijk hebben gemaakt. En aan iedereen die deze première zo’n mooie avond heeft gemaakt.

Dit verhaal is nog niet klaar. To be continued.

Remy Steijger